Bir düşüncenin zihne istemeden gelmesi tek başına olağan dışı değildir. İnsanlar zaman zaman istemedikleri, anlamsız buldukları veya kendilerini rahatsız eden düşünceler yaşayabilir.
Ancak bazı kişilerde bu düşünceler sürekli tekrar etmeye başlayabilir. Kişi düşüncenin doğru olmadığını bilse bile ondan kurtulmakta zorlanabilir ve rahatlamak için belirli davranışları tekrar tekrar yapma ihtiyacı hissedebilir.
Bu nedenle “OKB belirtileri nelerdir?”, “Takıntı hastalığı nasıl anlaşılır?”, “Sürekli kontrol etmek OKB midir?” ve “OKB için ne zaman psikoloğa gidilmeli?” gibi sorular sık araştırılmaktadır.
OKB Nedir?
Obsesif Kompulsif Bozukluk, kişinin istemediği halde tekrar tekrar zihnine gelen düşünceler ve bu düşüncelerin oluşturduğu sıkıntıyı azaltmak amacıyla yaptığı davranışlarla ilişkilendirilen bir ruh sağlığı problemidir.
İstemeden ortaya çıkan, tekrar eden düşüncelere obsesyon; kişinin kaygısını azaltmak amacıyla yaptığı tekrarlayıcı davranışlara ise kompulsiyon adı verilir.
Örneğin kişi kapıyı kilitlediğini bilmesine rağmen tekrar tekrar kontrol etme ihtiyacı hissedebilir.
Ellerinin temiz olduğunu bildiği halde kirlenmiş olabileceğini düşünerek defalarca el yıkayabilir.
Bazı kişiler ise fiziksel bir davranış yerine zihinsel olarak belirli cümleleri tekrar edebilir veya sayı sayabilir.
OKB Belirtileri Nelerdir?
OKB belirtileri kişiden kişiye değişebilir.
Sık görülen örneklerden bazıları şunlardır:
- Kapı, pencere veya ocağı tekrar tekrar kontrol etmek
- Ellerini çok sık yıkamak
- Temizlik konusunda yoğun kaygı yaşamak
- Eşyaların belirli bir sırada olmasını istemek
- Bir işi belirli sayıda tekrar etmek
- Sürekli hata yapmış olabileceğini düşünmek
- Başkasına zarar vermiş olabileceğinden korkmak
- İstenmeyen düşüncelerden yoğun rahatsızlık duymak
- Bir cümleyi veya kelimeyi zihinde tekrar etmek
- Yapılan bir davranışın doğru olup olmadığını sürekli sorgulamak
- Başkalarından tekrar tekrar güvence istemek
- Günlük kararları vermekte zorlanmak
Bu davranışların tek başına görülmesi OKB olduğu anlamına gelmez. Belirtilerin ne kadar zaman aldığı ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği önemlidir.
Obsesyon Nedir?
Obsesyon, kişinin istemediği halde zihnine gelen ve rahatsızlık veren düşünce, görüntü veya dürtülerdir.
Kişi bu düşüncelerin mantıklı olmadığını fark edebilir ancak onları zihninden uzaklaştırmakta güçlük çekebilir.
Örneğin kişi ellerinin kirli olduğuna dair yoğun bir düşünce yaşayabilir.
Ya da evden çıktıktan sonra kapıyı açık bırakmış olabileceğini düşünüp tekrar eve dönme ihtiyacı hissedebilir.
Bazı obsesyonlar kişinin değerleriyle tamamen ters olabilir. Bu nedenle kişi düşüncenin zihnine gelmesinden bile suçluluk veya korku duyabilir.
Kompulsiyon Nedir?
Kompulsiyon, kişinin obsesyonun oluşturduğu kaygıyı azaltmak amacıyla yaptığı tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylemdir.
Örneğin:
- Ellerini tekrar tekrar yıkamak
- Kapıyı defalarca kontrol etmek
- Belirli sayıları tekrar etmek
- Eşyaları sürekli düzeltmek
- Aynı soruyu tekrar tekrar sormak
- Bir davranışın doğru olduğuna dair başkalarından onay almak
kompulsiyonlara örnek olabilir.
Bu davranışlar kişiyi kısa süreli rahatlatabilir.
Ancak rahatlama geçici olduğu için obsesyon yeniden ortaya çıktığında kişi aynı davranışı tekrar yapabilir.
Böylece döngü devam eder.
Sürekli Kontrol Etmek OKB Belirtisi midir?
Bir kişinin evden çıkarken kapıyı bir kez kontrol etmesi normaldir.
Ancak kişi kapıyı kilitlediğini bildiği halde tekrar tekrar geri dönüyorsa ve kontrol etmeden rahatlayamıyorsa durum farklı değerlendirilebilir.
Bazı kişiler kontrol davranışını birkaç kez tekrarlarken bazı kişiler aynı davranışı onlarca kez yapabilir.
Burada önemli olan kişinin bu davranışı neden yaptığı ve günlük hayatında ne kadar zaman kaybettiğidir.
Temizlik Takıntısı Nasıl Anlaşılır?
Temizlik konusunda titiz olmak ile temizlik takıntısı aynı şey değildir.
Temizlik takıntısında kişi kirlenme veya hastalık bulaşması ihtimalini olduğundan daha yoğun değerlendirebilir.
Örneğin dışarıda bir yüzeye dokunduğunda ellerini hemen yıkama ihtiyacı hissedebilir.
Yıkadıktan kısa süre sonra tekrar kirlenmiş olduğunu düşünerek yeniden el yıkayabilir.
Bu durum zaman içerisinde cilt problemlerine, günlük yaşamın aksamasına ve sosyal ortamlardan kaçınmaya neden olabilir.
OKB’de İstenmeyen Düşünceler Neden Bu Kadar Rahatsız Eder?
İnsan zihninden zaman zaman çok farklı düşünceler geçebilir.
Ancak OKB yaşayan kişi bu düşüncelere daha fazla anlam yükleyebilir.
Örneğin yalnızca bir düşüncenin akla gelmesini, o düşüncenin gerçekleşebileceğine veya kendisinin gerçekten böyle bir şey yapmak istediğine dair kanıt olarak değerlendirebilir.
Bu yorumlama biçimi düşüncenin daha fazla önem kazanmasına neden olabilir.
Kişi düşünceyi bastırmaya çalıştıkça onu daha sık fark ettiğini hissedebilir.
Düşünceleri Bastırmaya Çalışmak Neden Zorlaştırabilir?
Bir düşünceyi hiç düşünmemeye çalışmak çoğu zaman o düşünceyi daha görünür hale getirebilir.
Örneğin kişi “Bunu düşünmemeliyim” dedikçe zihninin sürekli o düşünceyi kontrol ettiğini fark edebilir.
Bu durum düşüncenin tekrar ortaya çıkmasına neden olabilir.
Kişinin düşüncenin varlığıyla düşüncenin gerçekliği arasındaki farkı değerlendirmesi önemlidir.
Zihinden geçen her düşünce kişinin isteğini, karakterini veya niyetini yansıtmaz.
OKB Günlük Hayatı Nasıl Etkiler?
OKB belirtileri yoğunlaştığında günlük işlere ayrılan süre ciddi şekilde artabilir.
Evden çıkmadan önce yapılan kontroller kişinin işe veya okula geç kalmasına neden olabilir.
Temizlik davranışları günlük yaşamın önemli bir bölümünü kaplayabilir.
Kişi bazı yerlere gitmekten veya belirli insanlarla temas etmekten kaçınabilir.
Karar verme süreçleri uzayabilir.
Örneğin basit bir mesaj göndermeden önce kişi mesajı defalarca kontrol edebilir.
Zaman içerisinde bu durum iş, okul, sosyal yaşam ve ilişkiler üzerinde belirgin etkiler oluşturabilir.
OKB ve Mükemmeliyetçilik Aynı Şey midir?
OKB ile mükemmeliyetçilik aynı kavram değildir.
Mükemmeliyetçi kişiler yaptıkları işin çok iyi olmasını isteyebilir.
OKB’de ise kişi belirli bir davranışı yapmadığında yoğun kaygı yaşayabilir ve olumsuz bir olayın gerçekleşeceğini düşünebilir.
Ancak bazı kişilerde her iki özellik birlikte görülebilir.
Bu nedenle yalnızca düzenli veya titiz olmak OKB olduğu anlamına gelmez.
Sürekli Onay İstemek OKB ile İlişkili Olabilir mi?
Bazı kişiler yaşadıkları belirsizliği azaltmak için çevresindeki insanlardan tekrar tekrar güvence isteyebilir.
“Kapıyı kapattım değil mi?”
“Sence yanlış bir şey söylemedim, değil mi?”
“Bunun kötü bir anlamı yoktur, değil mi?”
gibi sorular sıklaşabilir.
Alınan yanıt kısa süreli rahatlama sağlayabilir.
Ancak bir süre sonra aynı şüphe yeniden ortaya çıkabilir.
Bu nedenle sürekli güvence arama davranışı da bazı OKB döngülerinin parçası olabilir.
OKB Ne Kadar Sürer?
OKB belirtilerinin seyri kişiden kişiye farklılık gösterir.
Bazı kişilerde belirtiler yoğun stres dönemlerinde artabilir.
Bazı kişiler ise uzun yıllar boyunca belirli takıntılarla yaşayabilir.
Belirtilerin erken fark edilmesi ve uygun profesyonel desteğin alınması önemlidir.
Tek bir süre veya herkese uyan bir iyileşme takvimi bulunmaz.
OKB İçin Ne Zaman Psikolojik Destek Alınmalı?
Takıntılı düşünceler veya tekrar eden davranışlar günlük yaşamı etkilemeye başladıysa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.
Özellikle:
- Gün içinde çok fazla zaman kaybediliyorsa
- İşe veya okula geç kalınıyorsa
- Sosyal yaşam kısıtlanıyorsa
- Kişi bazı ortamlardan kaçınıyorsa
- Sürekli kontrol etme ihtiyacı hissediliyorsa
- Temizlik davranışları kontrol edilemez hale geldiyse
- Yoğun suçluluk veya korku yaşanıyorsa
- Kişi düşünceleri nedeniyle ciddi sıkıntı hissediyorsa
destek almak değerlendirilebilir.
Antalya’da psikolojik destek araştıran kişilerin yalnızca yakınlığa değil, uzmanın eğitimine ve çalışma alanlarına da dikkat etmesi önemlidir. Özellikle konyaaltı klinik psikolog seçenekleri incelenirken uzmanın kaygı, obsesyonlar ve benzeri sorunlarla çalışma deneyimi de değerlendirmeye dahil edilebilir.
OKB Psikolojik Görüşmelerde Nasıl Ele Alınır?
İlk görüşmelerde kişinin yaşadığı obsesyon ve kompulsiyonların hangi durumlarda ortaya çıktığı değerlendirilebilir.
Kişinin hangi düşüncelerden rahatsız olduğu ve rahatlamak için hangi davranışları yaptığı ele alınabilir.
Ayrıca kaçınma davranışları ve güvence arama gibi döngüyü sürdürebilecek davranışlar incelenebilir.
OKB’nin ele alınmasında kişinin belirtilerine göre farklı psikoterapi yaklaşımlarından yararlanılabilir.
Sürecin bireyin ihtiyaçlarına göre planlanması önemlidir.
OKB’de Ailenin Yaklaşımı Nasıl Olmalı?
Aile üyeleri bazen kişiyi rahatlatmak amacıyla kompulsiyonlara dahil olabilir.
Örneğin kapının kilitli olduğunu tekrar tekrar söylemek veya kişinin istediği şekilde temizlik yapmak kısa vadede gerginliği azaltabilir.
Ancak sürekli güvence verme davranışı uzun vadede sorunun devam etmesine katkıda bulunabilir.
Yakınların yargılayıcı olmadan destekleyici olması ve gerektiğinde profesyonel yönlendirmeyi teşvik etmesi daha yararlı olabilir.
OKB Kendiliğinden Geçer mi?
Belirtilerin şiddeti zaman içerisinde değişebilir.
Bazı dönemlerde azalabilir, bazı dönemlerde yeniden artabilir.
Ancak kişinin yaşamını ciddi şekilde etkileyen belirtilerde yalnızca kendiliğinden geçmesini beklemek her zaman yeterli olmayabilir.
Özellikle günlük işlevlerin bozulduğu durumlarda profesyonel değerlendirme önem taşır.